ქართული სოფლის სევდა

ქართული სოფლის სევდა

ქართული სოფელი ჩემთვის ერთ-ერთი ყველაზე ამაღელვებელი, ღრმა, საინტერესო თემაა; ფენომენია, რომელიც ბოლო ხანს, შეგნებულად თუ შეუგნებლად (მე მგონია, რომ მაინც შეგნებულად), გაუფასურდა, გაბითურდა და დაბეჩავდა. დაბრალდა ათასი სიმახინჯე და უგვანობა, რაც პატივცემული ქალაქური “ელიტისთვის” და “შეუდარებელი ბომონდისთვის” ყოვლად მიუღებელი ყოფილა. მაგალითად, ყბადაღებული რბილი “ლ”, ახალი თაობის მწვავე განუვითარებლობისა და ინტელექტის დეფიციტის წყარო და სხვა თანამედროვე საზოგადოებრივი “მანკიერებანი” სწორედ სოფლისა და სოფლელების კისერზე ყოფილა. არადა, პატივცემულ “ელიტას” უჭირს გაარჩიოს, რომ ის, რაც მას აღიზიანებს და რასაც მისი ფაქიზი ნერვები “ვერ იტანენ”, სინამდვილეში პროვინციალიზმია და არა სოფლელობა. სოფლელობა სულ სხვა რამეა და არავითარ შემთხვევაში არ ნიშნავს ცუდს, უარყოფითს, სამარცხვინოსა და მიუღებელს. სოფლელობა სოფლელობაა; ნიშნავს იმას, რომ ადამიანი – ქალი, კაცი, მოხუცი თუ ბავშვი არის სოფლელი, სოფლიდანაა, სოფლის მკვიდრია. თქვენზე ასჯერ და ათიათასჯერ ღირსეული, ლამაზი, ჭკვიანი და კეთილშობილია, პატივცემულო “გლამურულო საზოგადოებავ” და ქალაქის “ღირსება-პატივო”! თქვენ ამ ერთ, საცოდავ რბილ “ლ”-ს დასტირით და საკუთარ თვალში დირეს (უფრო სწორად – საკუთარ პირის აპარატში თქვენსავე ენით დამახინჯებულ ასოებს) ვერ ამჩნევთ. სოფლელების “ლ”-ს დაცინვას რომ დააპირებთ, იქნებ საკუთარი Яპონია, რეჟისёრი, Юმორი, კუწЮრიე, Юრისტი, ინфორმაცია და კიდევ მრავალი სხვა თქვენეული ენის “საგანძური” გაგახსენდეთ და თავი გაანებოთ ამ ძვირფას და შეცოტავებულ სოფლელებს, დაცარიელების პირას მისულ უამრავ ქართულ სოფელს და მიწა-წყალს, რომელიც დღითიდღე ცოტავება ჩვენთვის და ბევრდება სხვისთვის – გადამთიელისთვის, რომელთა ხელში 49- და 149-წლიანი იჯარით გადადის. თუმცა ეს სულ სხვა თემაა და ამაზე მერე იყოს – ისევე როგორც სხვა თემაა პროვინციალიზმი და ქაჯობა, რითაც ქალაქელი “გლამურული საზოგადოება” სუნთქავს და ცხოვრობს.
მე თუ მკითხავთ, გულწრფელად მეცოდება ის ადამიანი, ვისაც ცვრიან ბალახზე ფეხშიშველა გავლას, Nike-ის ბოტასებით სუფთა პარკეტზე გავლა ურჩევნია; ვისაც დილა-საღამოს ღია ფანჯარიდან უცებ შემოსული ძროხის ნაკელის სუნს Armani-ს ან Chanel-ის უახლესი კოლექციების სუნამოების არომატი ყოველთვის ურჩევნია; ვისაც მიწა არ ჩარჩენია ფრჩხილებში, ბარვისგან კოჟრები არ გაჩენია ხელისგულებზე და მიწაზე მუშაობისგან გასავათებულს, ტკბილად არ ჩაძინებია ბებიის ხელით დაგებულ, გახამებულ ლოგინში.
მართლა რა იცით თქვენ, ვინც მართლა არაფერი იცით, რა არის ქართული სოფელი?..
ეს არის დიდი, უდიდესი ფილოსოფია, ესთეტიკა, მისტიკა, ისტორია, ტრადიციები, ადათ-წესები, ჩვენი ნამდვილი სახე, ნატურა და ჩვენი ძალა და საყრდენი უხსოვარი დროიდან. მაგრამ უხსოვარ დროს ჯერ-ჯერობით შევეშვათ და ახლანდელი გავიხსენოთ – ჩვენი დროის, ცოტა უფრო ადრინდელი – ჩვენი მშობლებისა და კიდევ უფრო ადრინდელი – ჩვენი ბებია-ბაბუის დროის სოფელი და სოფლობა.
აბა მითხარით, ვის გეცნობათ ასეთი რამეები:
ბებია-ბაბუის სახლის სუნი. სიძველე. გაჩერებული დრო საგნებსა და სახლის კედლებში. თუნუქის “ფეჩისგან” გამურული ჭერი და კედელს ახეული, ძველისძველი, იაფფასიანი “შპალერი”. სარკიანი დივანი, აქეთ-იქით ციცქნა კარადებით, რომლის პაწაწინა კარებში ფიგურული შუშები იყო ჩასმული, ხე კი ჭიისგან წვრილ-წვრილად იყო დასვრეტილი. სასტუმრო ოთახში, ე.წ. “ზალაში”, ძველი სერვანტი, შიგნით – ჩაის სერვიზი, კერამიკის ფიგურები და ბროლის საკანფეტე “ვაზები”, “ვაზებში” კი ბებია-ბაბუის საბუთები, ძველი, საპასპორტე ფოტოები, სადაც უფრო ახალგაზრდები იყვნენ, ვიდრე მერე. ფიცრის იატაკი, შეღებილი “პოლი”, ოთახში გავლისას, ის სერვანტი რომ ზანზარებდა თავის შუშებიან-სერვიზებიანად. გაფუჭებული, უვარგისი, მაგრამ სათუთად შენახული შავ-თეთრი ტელევიზორი, წეროსავით ფეხებზე შემდგარი და ნაქსოვი გადასაფარებლის ქვეშ დადუმებული და განსვენებული, თავზე დადგმული ლარნაკითა და შიგნით ჩაწყობილი პლასტმასის ტიტებით. ბებიას ქათქათა თეთრეული და ბაბუას ჭუჭყიანი, ღვინის, არყისა და ნავთის სუნით აქოთებული “ტელეგრეიკა”. ბებიას ლაპარაკი თავის თავთან, როცა ღამით ლოგინს გიმზადებს და შენი განცდა – რომ იმ წამს, ეს მისი გაუგებარი ჩურჩული ამქვეყნად სულ ყველაფერს გირჩევნია! მერე ისევ მისი საუბარი ცოტა ხნით გადმოსულ მეზობლის ქალთან – რაღაც ამბავზე, და ამ ამბავს მოყოლილი, ბებიაშენის მიერ უწინ მომხდარი ამბის გახსენება, ძილის წინ ნაამბობი ზღაპარივით რომ ჩაგესმის. საოცრად მეტყველი თითოეული ნივთი შინ, და გარეთ: ხეები, ბალახები და ბუჩქები, ყვავილები და ფოთლები ქარსა და წვიმაში, შუადღისას – გაუნძრევლად, და ავდარში – მოშრიალე და დაფეთებული, სველი. იმ წვიმასა და გრუხუნში, სახლის მეორე სართულზე, “ზალაში” დადგმული სერვანტის თავზე ბებია-ბაბუის მშობლებისა და რომელიღაც გარდაცვლილი ახლო ნათესავის ფოტოები. შავ-თეთრი სურათები. მდუმარედ მომზირალი იმ წვიმასა და ავდარში…
დიდი საიდუმლოებაა ქართული სოფელი, ეზო-კარი, ხე, მიწა, წყალი, საქონელი, გომური და საქათმე, თივისა და ნაკელის სუნი და ბებია-ბაბუსი გამკრთალი ღიმილი, გვერდზე რომ ჩაგივლიან…
დაუსრულებლად შეიძლება ლაპარაკი, მაგრამ მე რა უნდა ვთქვა იმდენი, რამდენიც უკვე ნათქვამი აქვთ გენიოსებს.
უფრო ძველებს თუ არ გადავწვდებით, ჯერ ილია და აკაკი, მერე ნიკო ლორთქიფანიძე, მიხეილ ჯავახიშვილი და დავით კლდიაშვილი, მერე უკვე გიორგი ლეონიძისა და რეზო ინანიშვილის სასწაულები, მერე ოთარ ჭილაძე, ნოდარ დუმბაძე, ნუგზარ შატაიძე, ზაირა არსენიშვილი, ნაირა გელაშვილი, ლეილა ბეროშვილი… ნამდვილი ქართული პასტორალი პროზაში, პოეზიასა და დრამატურგიაში.
და კიდევ რამდენია, ვინც ქართული სოფლის ჯადოსნურობას არის ნაზიარები და ნამდვილი მწერლის ენითა და თვალით, გულითა და გონებით აქვს ნანახი და ნაგრძნობი?..
მე ვინ ვარ ზემოთ ჩამოთვლილი გენიოსებისა და დიდი ადამიანების გვერდით, მაგრამ ერთი ციცქნა ჩანახატი მაქვს სოფელზე, 2001 წელს დავწერე და იმით დავასრულებ ამ ჩემს ვნებას ქართული სოფლის გამო:

ზაფხულის საღამო
სოფელი. ხეხილით სავსე ეზო. ეზოს სიღრმეში პატარა, ერთსართულიანი სახლი დგას, მიწიდან ნახევარ მეტრზე წამომჯდარი.
სახლის კარი ღიაა. შესასვლელში ჩამოფარებული ფარდა ხის ჩარჩოზე, მოკაუჭებულ ლურსმანზეა გამოდებული. ღია კარში არაფერი ჩანს.
უკვე საღამოა. ოთახიდან ჭრელი კატა გამოდის და წინა თათებით იზმორება. ჩიტების დანახვაზე თვალები უფართოვდება და ულვაშები ეპრიხება. სუსტი ქარი ხეებს აშრიალებს. ტყემალი სახლის სახურავზე ცვივა და თუნუქს რაკარუკი გაუდის. ჩიტების გამოჭმული მწიფე მსხალი მიწაზე ტყაპანს ადენს. კატა სმენადაა ქცეული _ გადიდებული თვალებითა და ცბიერი ყურებით. ცაზე თვითმფრინავი გადაიფრენს და ცოტა ხნით იპყრობს, აუბრალოებს აქაურობას.
სახლის პატარა ოთახში ყბაახვეული და ხელ-ფეხშეკრული მოხუცი ქალი ასვენია. ერთი საათის წინ გარდაიცვალა. მისი მეუღლე ეზოშია, მსხლის ხეებქვეშ დაბორიალობს და თუჯის ძველ ქვაბში მწიფე მსხალს აგროვებს. იცის, რომ ახლა ამის დრო არ არის, მაგრამ რა ქნას? მსხალი ეცოდება _ დალპება… ქალი მოუკვდა, მაგრამ კაცია _ კარში ხომ არ გავარდება და შეიცხადებს?.. მსხალს აგროვებს, გულისყური კი ჭიშკრისკენ აქვს. საათია, არავის შემოუღია ჭიშკარი, საათია, ეზოში ძაღლს არ დაუყეფავს. დაღამებამდე რომ არავინ შემოვიდესო?.. – გაიფიქრებს და ძაღლიც აყეფდება. მეზობელი ეძახის. ბერიკაცი არ ეპასუხება. ქვაბს ხელს დაავლებს და სახლისკენ ჩუმად წაცუხცუხდება.
მიცვალებულს ყბა ისე აუხვია, ხელ-ფეხი ისე შეუკრა, რომ წვეთი ცრემლი არ ჩამოვარდნია. ახლა გული ყელში აქვს. მესამე დაძახებაზე კი ქვითინი წასკდება. ქვაბს სახლის კიბეზე დგამს, ჯიბიდან ცხვირსახოცს ამოიღებს და ჭიშკრისკენ გაემართება.
მიწაზე დატყეპებულ, ჩიტების გამოჭმულ მსხალს ჭიანჭველები და კრაზანები დასევიან.

კომენტარები

კომენტარი